İran-ABD anlaşmasında kritik başlıklar: Nükleer program ve

ABD Başkanı Donald Trump, İran ile anlaşmanın yakın olduğunu duyurdu. Trump, her iki tarafın da önümüzdeki günlerde bir 'mutabakat zaptı' (MoU) imzalamayı hedeflediğini belirtti. İranlı yetkililer ise henüz taslak bir metnin onaylanmadığını, ancak ABD'nin İran'ın önerisini kabul etmesi halinde Tahran'ın da anlaşmaya sıcak bakacağını ifade etti.

Anlaşma, üç aydan uzun süredir devam eden ve binlerce cana mal olan İran savaşının ardından en önemli diplomatik gelişme olacak. Çatışmalar aynı zamanda küresel enerji fiyatlarını da yukarı çekmişti.

Görüşmelerin merkezinde İran'ın nükleer programı yer alıyor. Özellikle yüzde 60 oranında zenginleştirilmiş yaklaşık 400 kilogram uranyumun akıbeti kritik önem taşıyor. Bu miktar, daha ileri seviyede zenginleştirilirse birkaç nükleer silah üretmeye yetecek potansiyele sahip. ABD, İran'ın nükleer silah elde etmesini engellemek istiyor.

İran devlet haber ajansı IRNA, 'İran'ın uranyum zenginleştirme hakkı ve zenginleştirilmiş materyali elinde tutması... nihai anlaşmaya dahil edilmek üzere vurgulanacak' ifadelerini kullandı. ABD tarafı 20 yıla varan uzun vadeli bir moratoryum önerirken, Tahran bu yaklaşımı reddediyor. Görüşmelerde yaklaşık beş yıllık daha kısa bir ara üzerinde duruluyor.

Ekonomik boyut da anlaşmada kilit rol oynuyor. İran'ın yurt dışında dondurulan varlıklarının 100 milyar dolara kadar ulaştığı tahmin ediliyor. Bu fonların büyük kısmı, ABD yaptırımları nedeniyle Güney Kore, Çin ve Japonya gibi ülkelerde bloke edilen petrol ihracatından elde edildi. Tahran, 6 ila 12 milyar dolar arasındaki tutarın serbest bırakılmasını ve yaptırımların hafifletilmesini talep ediyor.

ABD yönetimi ise fonları yalnızca kademeli olarak ve insani amaçlarla serbest bırakmak istiyor. Washington'da ayrıca, dondurulan varlıkların bir kısmının Körfez bölgesindeki ABD müttefiklerinin uğradığı zararların tazmininde kullanılması da tartışılıyor. Hazine Bakanı Scott Bessent'in son tırmanışın maliyetlerini hesaplamak ve olası fonlama seçeneklerini araştırmak üzere bir uzman ekibi görevlendirdiği belirtiliyor.

Uzlaşma sağlanması halinde, Rusya ve Çin'in de anlaşmada rol alması bekleniyor. Rusya, İran'ın yüksek oranda zenginleştirilmiş uranyumuna güvenli depolama veya işleme için ev sahipliği yapmayı teklif ederken, Çin de arabuluculuk ve lojistik destek sunmaya hazır olduğunu sinyallemişti.