İran'da dini yönetimden askeri kontrol dönemine geçiş

İran'da, İslami Devrim Muhafızları (IRGC), 1979'daki devrimin ardından askeri bir güç olarak kurulduktan sonra, zamanla büyük bir ekonomik ve siyasi imparatorluğa dönüştü. Bugün, İran'ın petrol zenginliğinin yaklaşık yarısını kontrol eden IRGC, inşaat, telekomünikasyon ve ihracat sektörlerinde de milyarlarca dolarlık yatırımlara sahiptir.

Son dönemde yaşanan savaş, bu dönüşümü hızlandırmış durumda. Almanya merkezli siyasi analist Faraj Sarkohi, savaşın başlamasıyla birlikte ülkenin stratejik ve operasyonel komutalarının savaş karargahı ve üst düzey generallere devredildiğini belirtiyor. Ancak, bu durumun mevcut sistemin tamamen askeri bir diktatörlüğe dönüşmesi anlamına gelmediğini vurguluyor. Sarkohi, Velayat-e Faqih kurumunun hâlâ bu yönetimin temel taşlarından biri olduğunu ifade ediyor.

Supreme Leader Ali Khamenei'nin öldürülmesinin ardından, İran'ın Uzmanlar Meclisi, devrim muhafızlarının baskısıyla Khamenei'nin oğlu Mojtaba'yı yeni lider olarak atadı. Analistler, bu atamanın güvenlik kurumlarına doğru bir güç kaymasını yansıttığını aktarıyor. The Hague Institute for Geopolitics'ten araştırmacı Damon Golriz, Mojtaba Khamenei'nin atanmasının, İran tarihindeki önemli bir dönüm noktası olduğunu belirtiyor. Golriz, bu atamanın dini meşruiyetin değil, siyasi hesapların belirleyici olduğunu vurguluyor.

Mojtaba Khamenei, daha önce üst düzey dini bir görevde bulunmamış ve İran'ın seçim politikalarında belirgin bir rol oynamamış bir din adamıdır. Golriz, Khamenei'nin atanmasının niteliklerinden ziyade, iç güç yapıları ve ilişkiler ağına dayandığını ifade ediyor. Khamenei, unvanı itibarıyla lider olsa da, gerçekte ofisi içten içe boşaltıyor.

Askeri güçlerin etkisi, Mojtaba Khamenei'nin güvenlik kuruluşlarıyla olan bağlantılarıyla da pekişiyor. 1987'de devrim muhafızlarına katılan Khamenei, İran-Irak Savaşı sırasında önemli görevlerde bulunmuştu. Bu süreçte, IRGC'nin istihbarat ve liderlik elitinin temelini oluşturan bir ağın parçası haline geldi. Son iki on yılda bu kışla temelli ağ, Supreme Leader Ofisi'nin genişletilmiş güvenlik kolu olarak işlev gördü.